Od Rusi Kijowskiej do Pierwszych Prób Niepodległościowych: Geneza Państwowości Ukrainy
Sekcja koncentruje się na historycznych korzeniach państwowości ukraińskiej. Analizuje ewolucję struktur politycznych od Rusi Kijowskiej. Przechodzi przez księstwa dzielnicowe. Omówione zostaną kluczowe wydarzenia i postacie. Przyczyniły się one do formowania proto-państwowych bytów na ziemiach dzisiejszej Ukrainy. Jest to przegląd długiej drogi historycznej. Ostatecznie doprowadziła ona do ukształtowania się współczesnego państwa ukraińskiego. Podkreśla ciągłość i adaptację struktur politycznych na przestrzeni wieków. Zalążków struktur, których spadkobiercą jest dzisiejsze państwo Ukraina, można doszukiwać się nawet w czasach antycznych. Pierwszym słowiańskim bytem państwowym na tych ziemiach musi być uznawana Ruś Kijowska. Dynastia Rurykowiczów, pierwszych władców tego państwa, wywodziła się z Waregów, czyli osiedlających się Wikingów. Z czasem ulegli oni całkowitej asymilacji. Kijów założono w IX wieku. Ruś Kijowska osiągnęła swój okres świetności w czasach rządów Jarosława Mądrego. Włodzimierz Wielki przyjął chrzest w 988 roku. Było to kluczowe dla integracji kulturowej. Niestety, Jarosław Mądry podzielił swoje państwo między synów. Podział ten doprowadził do rozbicia dzielnicowego. Ruś Kijowska była pierwszym państwem słowiańskim na ziemiach dzisiejszej Ukrainy. Po rozpadzie Rusi Kijowskiej na znaczeniu zyskało księstwo halicko-wołyńskie. Ukraińcy wskazują je jako bezpośredniego spadkobiercę dawnej Rusi. Daniel I stanął na jego czele w 1238 roku. Założył on nowe grody: Chełm i Lwów. O powadze tworzonych struktur świadczy koronacja Daniela I na króla Rusi w 1253 roku. Księstwo mogło utrzymać suwerenność, gdyby nie najazdy mongolskie w XIII wieku. Mongołowie uzależnili te ziemie od swojej władzy. Dlatego w XIV wieku księstwo halicko-wołyńskie stopniowo podporządkowywało się Polsce i Litwie. Ostateczne rozgraniczenia utrzymały się do Unii Lubelskiej w 1569 roku. Unia dała Litwie zwierzchność nad Wołyniem i Podolem. Król Polski objął resztę ziem ukraińskich. Daniel I założył Lwów i Chełm, co umocniło pozycję księstwa. Kolejne wieki przyniosły mniejszą lub większą zależność ziem ukraińskich. Należały one do Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Imperium Rosyjskiego. W tym okresie kluczową rolę odegrali Kozacy. Ich centrum stanowiła Sicz Zaporoska. Powstanie kozackie pod wodzą Bohdana Chmielnickiego w połowie XVII wieku było wyrazem pragnienia autonomii. Świadczyło ono o rosnącym poczuciu odrębności. Mimo że nie był to konflikt niepodległościowy, to Kozacy walczyli o autonomię. O podmiotowości Kozaczyzny świadczyła Unia Hadziacka. W teorii ustanawiała ona Wielkie Księstwo Ruskie na równi z Koroną i Litwą. Powoływała tym samym Rzeczpospolitą Trojga Narodów. Plany te jednak spaliły na panewce.- IX wiek: Założenie Kijowa, początek formowania się proto-państwowych struktur.
- 988 r.: Chrzest Rusi Kijowskiej, kluczowy dla integracji kulturowej i umocnienia państwowości.
- 1253 r.: Koronacja Daniela I na króla Rusi, ważny moment dla ukraina data założenia w kontekście suwerenności.
- 1569 r.: Unia Lubelska, utrwalenie rozgraniczeń ziem ukraińskich między Polskę i Litwę.
- XVII wiek: Powstanie kozackie, wyraz pragnienia autonomii i odrębności.
| Kryterium | Ruś Kijowska | Księstwo Halicko-Wołyńskie |
|---|---|---|
| Okres świetności | X-XI wiek (Jarosław Mądry) | XIII wiek (Daniel I) |
| Władcy | Rurykowicze (Włodzimierz Wielki, Jarosław Mądry) | Romanowicze (Daniel I) |
| Stolica | Kijów | Chełm, Lwów |
| Spadkobiercy | Wielkie Księstwo Moskiewskie (Rosja), Księstwo Halicko-Wołyńskie (Ukraina) | Polska, Litwa |
Oba byty państwowe, Ruś Kijowska i Księstwo Halicko-Wołyńskie, miały odmienne wpływy kulturowe i polityczne. Ruś Kijowska była pod silnym wpływem Bizancjum, zwłaszcza po przyjęciu prawosławia. Księstwo Halicko-Wołyńskie, choć także prawosławne, rozwijało się pod wpływem zachodnioeuropejskim. Nawiązywało ono kontakty z papiestwem i zachodnimi monarchiami. Te różnice wpłynęły na późniejsze formowanie się idei narodowej, a także na koncepcję ukraina data założenia.
Czy Ruś Kijowska była państwem ukraińskim?
Ruś Kijowska, choć stanowiła fundament dla późniejszej państwowości ukraińskiej i białoruskiej, nie była "państwem ukraińskim" w nowożytnym rozumieniu narodu i państwa. Był to wczesnosłowiański byt państwowy. Jego mieszkańcy nie posiadali jeszcze świadomości narodowej w dzisiejszym sensie. Można ją jednak postrzegać jako kluczowy zalążek struktur państwowych na tych ziemiach.
Jakie były główne przyczyny rozpadu Rusi Kijowskiej?
Główne przyczyny rozpadu Rusi Kijowskiej to podział państwa przez Jarosława Mądrego między synów. Doprowadziło to do rozbicia dzielnicowego. Brakowało silnej władzy centralnej. Dodatkowo, najazdy mongolskie w XIII wieku znacząco osłabiły i rozbiły struktury państwowe. Uniemożliwiło to ich ponowne zjednoczenie.
Termin 'Ukraina' w odniesieniu do wczesnych państw jest anachronizmem, ale odnosi się do geograficznego obszaru.
- Dla głębszego zrozumienia genezy państwowości, warto analizować mapy historyczne. Ukazują one zmieniające się granice terytoriów.
- Porównaj rozwój Rusi Kijowskiej z innymi wczesnosłowiańskimi państwami. Dostrzeżesz wtedy unikalne cechy.
"Pierwsze państwo z 'Ukrainą' w nazwie zaczęło tworzyć się niemal 1000 lat później niż państwo polskie, jednak było wynikiem setek lat wzajemnych relacji wielu grup na określonym terytorium, które na przestrzeni wieków niejako 'oddolnie' wykształciły w sobie poczucie wspólnoty i potrzebę samostanowienia." – INTERIA.PL
Kształtowanie się Nowożytnej Tożsamości Narodowej Ukrainy i Walka o Samostanowienie
Sekcja bada proces formowania się nowożytnej tożsamości narodowej Ukraińców. Szczególnie uwzględnia XIX wiek i wpływ zaborów. Przedstawia rolę języka, kultury i wybitnych postaci. Przyczyniły się one do budowania świadomości narodowej. Omówi próby samostanowienia w burzliwym okresie I wojny światowej. Analiza ta podkreśla, jak wspólne doświadczenia historyczne ukształtowały współczesny naród ukraiński. Podkreśla jego dążenie do pełnej suwerenności. Trudno mówić o narodzie ukraińskim przed drugą połową XIX wieku. Współczesna koncepcja państwa narodowego kształtowała się w tym okresie. Obywatele stawali się świadomi swojej historii. Posiadali przynależność narodową oraz poczucie wspólnoty. Nie jest to żadna ujma. Przed tym okresem chłopi, stanowiący 60-70% społeczeństwa, nie mieli świadomości narodowej. Mieli jednak własną, odrębną mentalność i tożsamość lokalną. Naród ukraiński kształtował się w XIX wieku. W zaborze rosyjskim ludność ukraińska była poddawana ostrej rusyfikacji. Jednym z jej przejawów było usunięcie odrębnej cerkwi unickiej. Połączono ją z rosyjską cerkwią prawosławną. Próby wykorzeniania tradycji nie przyniosły oczekiwanego efektu. Sztandarowym przykładem jest działalność Taras Szewczenko. Uważa się go za twórcę nowożytnego języka ukraińskiego. Był on także czołowym propagatorem niepodległości. W zaborze austriackim, czyli w Galicji, panowała względna tolerancja. Galicja stała się głównym ośrodkiem ukraińskiej myśli wolnościowej. Rosja poddawała Ukraińców intensywnej rusyfikacji. W czasie I wojny światowej pojawiły się pierwsze próby budowania państwa narodowego. Ukraińska Republika Ludowa zaczęła formować się 17 marca 1917 roku. Pełną niepodległość ogłoszono 25 stycznia 1918 roku. Była to kluczowa ukraina data założenia 1918. Niecałe dwa tygodnie później Kijów zajęły wojska bolszewickie. Władze URL musiały uciekać na Wołyń. Jednocześnie powstała Zachodnioukraińska Republika Ludowa. Oba te państwa musiały ulec przeważającym wojskom bolszewickim. Uległy także wojskom polskim podczas wojny polsko-ukraińskiej. URL ogłosiła niepodległość w trudnych warunkach.- Język: jako spoiwo kulturowe i symbol odrębności.
- Kultura: rozwój literatury i sztuki narodowej.
- Historia: wspólne doświadczenia i pamięć zbiorowa budują tożsamość ukraińska.
- Religia: rola cerkwi w utrzymaniu odrębności.
- Wybitne postaci: liderzy i twórcy narodowi.
- Aspiracje polityczne: dążenie do samostanowienia i niepodległości.
| Kryterium | Zabór Rosyjski | Zabór Austriacki |
|---|---|---|
| Polityka narodowościowa | Ostra rusyfikacja | Względna tolerancja, możliwość rozwoju kultury |
| Status cerkwi | Usunięcie cerkwi unickiej, połączenie z prawosławiem rosyjskim | Cerkiew unicka zachowana, wsparcie dla duchowieństwa |
| Ośrodki myśli wolnościowej | Represje, ruchy podziemne | Galicja jako centrum, jawne kręgi socjalistów i nacjonalistów |
| Przykładowe postaci | Taras Szewczenko (represjonowany) | Sym |
